Tiền đái tháo đường

Bạn có biết đái tháo đường là bệnh mạn tính và gây nhiều biến chứng nhưng nếu duy trì chế độ ăn uống và lối sống hợp lý sẽ kiểm soát được căn bệnh này. Đặc biệt có một giai đoạn trung gian giữa người bình thường và đái tháo đường type 2 là tiền đái tháo đường. Đây là giai đoạn mà bạn có thể tầm soát và phòng ngữa để đưa lượng đường trong máu trở lại bình thường, ngăn ngừa diễn tiến thành đái tháo đường. Bài viết dưới đây của DS. Phạm Hồng Thắm - Phó Trưởng Khoa Dược Bệnh viện Nhân dân Gia Định sẽ giải đáp thắc mắc của quý vị về vấn đề này.

Trước đây, Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) khuyến cáo rằng người trưởng thành nên bắt đầu tầm soát bệnh đái tháo đường từ tuổi 45 nếu bạn thừa cân và hoặc có các yếu tố nguy cơ khác của tiền đái tháo đường (ĐTĐ) hoặc ĐTĐ 2. Năm 2022, ADA khuyến cáo nên bắt đầu tầm soát từ 35 tuổi.

Phát hiện sớm các rối loạn đường huyết để có các biện pháp can thiệp hiệu quả giúp ngăn ngừa sự tiến triển từ tiền ĐTĐ thành ĐTĐ thật sự, điều này rất quan trọng vì tăng đường huyết là một yếu tố dự báo mạnh mẽ về các kết cục bất lợi mà bệnh ĐTĐ gây ra. 

Tiền ĐTĐ làm tăng nguy cơ mắc các biến cố tim mạch (trong đó có thiếu máu cơ tim yên lặng), thận, mạch máu. 

Tiền đái tháo đường là gì?

Tiền ĐTĐ là tình trạng bệnh lý khi nồng độ đường huyết cao hơn bình thường nhưng chưa đạt đến tiêu chí chẩn đoán ĐTĐ, bao gồm các rối loạn sau:

- Rối loạn đường huyết đói

- Và hoặc rối loạn dung nạp glucose (RLDNG)

- Và hoặc tăng HbA1c

Tiền ĐTĐ là giai đoạn trung gian giữa người bình thường và ĐTĐ. Theo Liên đoàn ĐTĐ quốc tế (IDF) năm 2019 toàn thế giới có 373,9 triệu người trong độ tuổi từ 20-79 có RLDNG (tương ứng với 7,5%). Dự báo đến năm 2045, con số này sẽ tăng lên 548,4 triệu (8,6%), trong đó gần một nửa (48,1%) dưới 50 tuổi. Ở Việt Nam, theo báo cáo của IDF 2019, tỉ lệ người bị RLDNG chiếm 8,6%, tương đương 5,3 triệu người, gấp 1,4 lần so với bệnh nhân ĐTĐ.

Tại sao phải điều trị tiền đái tháo đường?

Bệnh nhân tiền ĐTĐ sẽ diễn tiến thành ĐTĐ nếu không được điều trị:

- 11% BN tiền ĐTĐ tiến triển thành ĐTĐ mỗi năm

- 15 – 30% BN tiền ĐTĐ tiến triển thành ĐTĐ trong vòng 5 năm

- 50% BN tiền ĐTĐ tiến triển thành ĐTĐ trong vòng 10 năm

- 70% BN tiền ĐTĐ tiến triển thành ĐTĐ.

Nếu bạn mắc tiền ĐTĐ, những biến chứng như: tổn thương mạch máu, thận, đột quỵ, mắt, thần kinh và đặc biệt là đối với tim có thể đã bắt đầu. Ở nhóm bệnh nhân tiền ĐTĐ các biến chứng này có tần suất xảy ra cao hơn nhóm không mắc bệnh. 

Ăn uống thực phẩm lành mạnh, hoạt động thể chất, thay đổi lối sống và duy trì cân nặng hợp lý có thể giúp đưa lượng đường trong máu trở lại bình thường, ngăn ngừa tiền đái tháo đường diễn tiến thành ĐTĐ.

Mục tiêu của điều trị tiền ĐTĐ

Đưa đường huyết trở về bình thường, ngăn chặn hoặc làm chậm sự tiến triển thành ĐTĐ, ngăn chặn và làm giảm các biến chứng do tăng đường huyết gây ra.  

Giảm nguy cơ bệnh tim mạch thông qua phát hiện và điều trị các yếu tố nguy cơ tim mạch đi kèm.

https://pocaco.vn/nguy-co-chan-doan-quan-ly-hieu-qua-tien-dai-thao-duong-t1426.html

Ai nên tầm soát tiền ĐTĐ?

Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

- Người lớn dư cân/béo phì (BMI ≥23 kg/m2) và có ≥1 trong số các yếu tố nguy cơ sau:

• Có người thân đời thứ nhất ( bố mẹ, anh chị em ruột, con đẻ ) bị ĐTĐ

• Tiền sử bệnh tim mạch do xơ vữa động mạch

• Tăng huyết áp (HA ≥ 140/90 mmHg, hoặc đang điều trị THA)

• HDL cholesterol < 35 mg/dL (0,9mmol/l) và/hoặc triglyceride >250mg/dL (2,8mmol/l)

• Phụ nữ bị hội chứng buồng trứng đa nang

• Ít hoạt động thể lực

• Đề  kháng insulin (béo phì nặng, dấu gai đen-acanthosis nigricans).

- Phụ nữ có tiền căn ĐTĐ thai kỳ.

- Tất cả mọi người từ 45 tuổi trở lên. 

Bao lâu nên xét nghiệm tiền ĐTĐ?

- 1- 3 năm sau hoặc ngắn hơn tùy theo kết quả ban đầu và các yếu tố nguy cơ.

- ĐTĐ thai kỳ mỗi 3 năm.

Các biến chứng

Tiền ĐTĐ có thể diễn tiến thành ĐTĐ, gây ra các biến chứng:

• Tăng huyếtáp

• Cholesterol cao

• Bệnh tim mạch 

• Đột quỵ

• Bệnh thận

• Tổn thương thần kinh

• Bệnh gan nhiễm mỡ

• Tổn thương mắt, bao gồm mất thị lực

• Cắt cụt chi do loét.

Phòng ngừa tiền đái tháo đường

Việc phòng ngừa tiền ĐTĐ bao gồm việc phát hiện và kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch:

- Tăng huyết áp

- Rối loạn lipid máu

- Hút thuốc lá: Làm tăng nguy cơ bị ĐTĐ và biến cố tim mạch, vì vậy việc đánh giá mức độ hút thuốc và khuyên ngừng hút thuốc là một phần trong chăm sóc thường quy đối với những người có nguy cơ cao mắc bệnh ĐTĐ.

Can thiệp lối sống tích cực bằng cách lựa chọn lối sống lành mạnh là phương pháp đầu tay không dùng thuốc, bao gồm: 

- Chế độ ăn gồm các thực phẩm lành mạnh, đủ năng lượng, giảm thức ăn nhiều đường, giảm chất béo bão hòa-chất béo trans, ăn nhiều chất xơ.

- Giảm cân ít nhất 5%-10% cân nặng cho người thừa cân, béo phì.

- Tăng hoạt động thể lực 

- Kiểm soát huyết áp và cholesterol

- Không hút thuốc 

https://www.northatlanticbooks.com/blog/what-is-prediabetes-and-how-to-reverse-it-naturally/

Một số câu hỏi cơ bản giúp người bệnh sẵn sàng tư vấn cùng bác sĩ điều trị

- Làm cách nào để ngăn ngừa tiền đái tháo đường chuyển thành bệnh đái tháo đường típ 2?

- Tôi có cần dùng thuốc không? Nếu vậy, những tác dụng phụ nào tôi có thể gặp?

- Tôi có kèm nhiểu bệnh lý khác. Vậy làm cách nào để có thể quản lý tất cả các bệnh này một cách tốt nhất?

- Tôi cần tập thể dục bao nhiêu mỗi tuần?

- Tôi nên tránh những loại thực phẩm nào? Tôi vẫn có thể sữ dụng đường cát và các thức ăn ngọt được không ?

- Tôi có cần gặp chuyên gia dinh dưỡng không?

- Bạn có thể giới thiệu cho tôi bất kỳ chương trình địa phương nào để ngăn ngừa bệnh đái tháo đường không?

Tài liệu tham khảo:

1. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tiền đái tháo đường 2020- Bộ Y tế Việt Nam.

2. International Diabetes Federation, IDF Diabetes Atlas 9th Edition, 2019.

3. Mayo clinic “Prediabetes”.

4.ADA, Standards of Medical Care in Diabetes, 2022.


Tin nổi bật

Tìm bác sĩ

Video