Phát hiện sớm và phòng ngừa ngộ độc Botulinum

Trong thời gian gần đây đã xuất hiện các ca bệnh ngộ độc botulinum phải điều trị tại các bệnh viện trên cả nước, độc tố botulinum của vi khuẩn này có độc lực rất mạnh, tổn thương nhiều cơ quan, ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và dễ tử vong. Bệnh ngộ độc thức ăn do ăn phải độc tố có sẵn của vi khuẩn Clostridium botulinum, đây là một trực khuẩn có nha bào, kỵ khí tuyệt đối, có ở khắp nơi trong đất. Thức ăn đóng hộp, xông khói hoặc đóng hộp chân không hay bị nhiễm nhất, đặc biệt là rau quả đóng hộp tại nhà, thịt xông khói và cá đóng hộp chân không, có thể gây các vụ dịch lớn. Ngộ độc xảy ra không thường xuyên, có các trường hợp ngộ độc riêng lẻ, không rõ yếu tố dịch tễ, diễn biến nhanh, không thể khai thác bệnh cảnh đặc trưng, dẫn tới dễ bỏ sót hoặc nhầm với nhiều bệnh khác. Nhằm đảm bảo giúp người bệnh phát hiện sớm ngộ độc do Botulinum, kính mời quý đọc giả quan tâm xem qua bài viết dưới đây của các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định để hiểu rõ hơn về ngộ độc Botulinum này.

I. Lịch sử 

Năm 1820, Justinus Kerner, một sĩ quan y tế người Đức, đã đưa ra mô tả hoàn chỉnh đầu tiên về chứng ngộ độc thịt trên lâm sàng dựa trên những quan sát lâm sàng sâu rộng về cái gọi là "ngộ độc xúc xích". Năm 1895, Émile van Ermengem, giáo sư vi khuẩn học và là học trò của Robert Koch, đã mô tả chính xác Clostridium botulinum là nguồn vi khuẩn gây ra độc tố. Ba mươi bốn người tham dự một đám tang đã bị ngộ độc khi ăn thịt giăm bông đã ướp muối một phần, một chất chiết xuất trong đó được tìm thấy là gây tê liệt giống như ngộ độc thịt.

II. Nguyên nhân gây ngộ độc Botulinum

- Do các loại thực phẩm gây ngộ độc:

• Thịt hộp sản xuất không vệ sinh và môi trường bảo quản bên trong không đảm bảo dẫn tới bào tử phát triển thành vi khuẩn và sinh ngoại độc tố gây ngộ độc.

• Thực phẩm chế biến, đóng gói thủ công, sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình hoặc điều kiện sản xuất không đảm bảo.

• Sử dụng túi hút khí chứa đựng thực phẩm, bảo quản thực phẩm không bảo đảm, sử dụng tủ lạnh không đúng, đun lại không đủ chín thức ăn.

III. Tác hại

- Độc tố botulinum cũng giống như độc tố uốn ván, là một men tiêu protein có kim loại là kẽm làm tiêu hủy các túi đựng các chất trung gian dần truyền thần kinh tại cáp khớp thần kinh (synap), ức chế giải phóng acetylcholin ở chỗ nối thần kinh - cơ. Trên lâm sàng, tổn thương sớm tại hệ thần kinh sẽ dẫn đến liệt hô hấp. 

- Thời gian liệt kéo dài.

- Thời gian thở máy cần trung bình khoảng 2 tháng sau mới có thể cai máy, tuy nhiên bệnh nhân cần nhiều tháng để hồi phục.

- Tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được điều trị.

IV. Triệu chứng bị nhiễm độc Botulinum

- Các triệu chứng thường xuất hiện trong vòng từ 12 đến 36 giờ (phạm vi tối thiểu từ 4 giờ và tối đa đến 8 ngày) sau khi ăn ăn uống thực phẩm nghi ngờ.

- Tình trạng bệnh điển hình:

+ Liệt ngoại biên đối xứng hai bên kiểu lan xuống (đau họng, khó nói, khó nuốt, sụp mi, song thị, nhìn mờ, ho khạc kém, yếu tay, chân, liệt cơ hoành, cơ liên sườn).

+ Không có rối loạn cảm giác, đồng tử có thể giãn hai bên. Bệnh nhân vẫn tỉnh táo nếu không thiếu ô xy não.

+ Tiêu hóa thường giảm nhu động ruột, táo bón.

V. Chẩn đoán

- Loại thực phẩm nghi ngờ: thực phẩm thịt hộp, thực phẩm không nấu chín hay để lâu.

- Thời gian khởi phát bệnh: phổ biến 12-36 giờ, phần lớn xảy ra trong ngày đầu tiên, có thể kéo dà 8 giờ sau khi ăn.

- Lâm sàng

+ Dấu hiệu sinh tồn: không sốt, hạ huyết áp nhưng thường nhịp tim không nhanh.

+ Tiêu hoá: thường xuất hiện sớm buồn nôn, nôn, chướng bụng, đau bụng sau đó có biểu hiện liệt ruột cơ năng.

+ Thần kinh: liệt đối xứng hai bên, xuất phát từ vùng đầu mặt cổ lan xuống chân (sụp mi, nhìn mờ, nhìn đôi, đau họng, nuốt khó, nói khó, khàn tiếng khô miệng) sau đó liệt tay, liệt cơ vủng ngực, bụng và liệt 2 chân.

         Phản xạ gân xương giảm hoặc mất.

         Đồng tử có thể giãn.

         Không có rối loạn cảm giác.

+ Hô hấp có thể suy hô hấp, thở nhanh nông, ho khạc đờm yếu.

+ Tiết niệu: có cầu bàng quang, bí tiểu.

VI. Xử trí

- Cấp cứu và hồi sức hô hấp là chính, phát hiện sớm tình trạng liệt cơ hô hấp, kiểm soát đường thở, thở máy.

- Dùng thuốc giải độc đặc hiệu càng sớm càng tốt khi có chỉ định.

- Báo cáo các cơ quan chức năng cùng phối hợp giải quyết.

VII. Cách phòng ngừa ngộ độc Botulinum

- Chọn các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, có tiêu chuẩn chất lượng và an toàn được công nhận.

- Thận trọng với các thực phẩm đóng kín như trên nhưng có mùi hoặc màu sắc thay đổi (ví dụ như sữa chua nhưng không còn vị chua bình thường).

- Không nên tự động đóng gói kín các thực phẩm và để kéo dài trong điều kiện không phải đông đá (chỉ có nhiệt độ đông đá mới làm vi khuẩn ngừng phát triển và không sinh độc tố).

- Ưu tiên ăn các thực phẩm mới chế biến, mới nấu chín. Lưu ý nấu chín sẽ phá hủy độc tố botulinum (nếu không may có trong thực phẩm).

- Với các thực phẩm lên men, đóng gói hoặc che đậy kín theo cách truyền thống (như dưa muối, măng, cà muối… ) bạn cần bảo đảm phải chua, mặn. Khi thực phẩm hết chua thì không nên ăn.

Để chủ động phòng ngừa ngộ độc thực phẩm nói chung và ngộ độc botulinum nói riêng, người tiêu dùng cần thực hiện đúng theo hướng dẫn như trên. Nếu có xuất hiện các triệu chứng bị ngộ độc botulinum cần đến ngay cơ sở y tể để khám và điều trị kịp thời.

 


Tin nổi bật

Tìm bác sĩ

Video